Phải làm gì khi cạn năng lượng sáng tạo

Hầu hết những lần mình bắt tay làm việc đều sẽ như thế này: mình ngồi trước một trang giấy trắng, một tấm canvas trống, hay một dòng thời gian im lìm, và cảm thấy hoàn toàn bế tắc. Nỗi sợ hãi len lỏi, áp lực phải tạo ra một thứ gì đó “hoàn hảo” đè nặng, và mình thường tự hỏi liệu mình có thực sự đủ tốt hay không.

Mình thường được khuyên hãy tìm kiếm nguồn cảm hứng, hãy làm việc chăm chỉ hơn, hãy chờ đợi cảm hứng ghé thăm. Nhưng đôi khi, đó không phải là những lời khuyên đúng đắn.

Theo thời gian, mình dần gom nhặt được những kiến thức quý giá, chúng cho mình một con đường để vượt qua bế tắc.

1. Hãy theo dấu nỗi sợ: Nó là la bàn, không phải rào cản

Trong cuốn sách “The War of Art”, Steven Pressfield đã giới thiệu một khái niệm mà ông gọi là “Resistance” (sự kháng cự). Đây là một kẻ thù nội tại, một lực lượng tự sinh ra bên trong chúng ta để ngăn cản chúng ta thực hiện công việc quan trọng nhất của mình.

Các cơ chế hoạt động cụ thể của Sự kháng cự biểu hiện dưới nhiều hình thức đa dạng, bao gồm:

• Sự trì hoãn
• Nỗi sợ hãi
• Sự tự nghi ngờ
• Sự theo đuổi chủ nghĩa hoàn hảo
• Tự kịch tính hóa (self-dramatization)

Lời khuyên thông thường là hãy cố gắng loại bỏ nỗi sợ. Nhưng Pressfield lại đưa ra một góc nhìn ngược lại: hãy sử dụng sự kháng cự như một chiếc la bàn.

Nỗi sợ hãi và sự chần chừ lớn nhất thường chỉ ra chính xác con đường mà tâm hồn mình khao khát được đi

Khi định nghĩa lại nỗi sợ hãi theo cách này, một sự thay đổi trong tâm lý sẽ diễn ra. Mình sẽ không còn là nạn nhân thụ động của nỗi sợ, mà trở thành một người lái tàu chủ động, sử dụng nó như một dữ liệu, một tín hiệu chỉ đường.

Đây không chỉ là câu chuyện về lòng dũng cảm; đây là về việc giành lại quyền tự quyết. Thay vì bị tê liệt, mình bắt đầu coi nỗi sợ là dấu hiệu cho thấy đang tiến gần đến điều thực sự quan trọng

📢 IMPORTANT ▼

Lời kêu gọi hay hành động càng quan trọng đối với sự tiến hóa của tâm hồn chúng ta, chúng ta sẽ càng cảm thấy nhiều sự kháng cự hơn khi theo đuổi nó.

Nếu như nỗi sợ là la bàn chỉ hướng, thì kẻ thù lớn nhất trên đường đi, là sự cầu toàn.

2. Để tạo ra sản phẩm tốt hơn, hãy tạo ra nhiều hơn

Có một câu chuyện ngụ ngôn nổi tiếng từ cuốn sách Art & Fear kể về một lớp học gốm. Giáo viên chia cả lớp thành hai nhóm. Nhóm đầu tiên được chấm điểm dựa trên số lượng sản phẩm họ làm ra, trong khi nhóm thứ hai được chấm điểm dựa trên chất lượng - chỉ cần một chiếc bình hoàn hảo.

Kết quả cuối cùng, Những tác phẩm có chất lượng cao nhất đều được tạo ra bởi nhóm số lượng.

Câu chuyện này nói lên rằng: Nhóm số lượng đã bận rộn tạo ra hàng loạt tác phẩm, và quan trọng hơn, họ đã học hỏi từ những sai lầm của mình. Mỗi chiếc bình hỏng lại dạy cho họ một bài học.

Nhóm chất lượng ngược lại, bị tê liệt bởi ý tưởng về sự hoàn hảo, trong khi sự xuất sắc lại được tôi luyện qua hành đồng, qua vô số lần thử và sai.

Dường như trong khi nhóm số lượng bận rộn tạo ra hàng đống tác phẩm, và học hỏi từ những sai lầm của họ, thì nhóm chất lượng lại ngồi lý thuyết hóa về sự hoàn hảo, và cuối cùng chẳng có gì nhìn hơn để thể hiện cho sự nỗ lực của họ ngoài những lý thuyết hoành tráng và một đống đất sét chết.

Việc tập trung vào số lượng đã giải phóng họ khỏi áp lực phải thành “nghệ nhân gốm hoàn hảo”. Điều này dẫn mình tới một sự thật khác - đôi khi, chính cái danh xưng mà mình theo đuổi lại là thứ cản đường.

3. Quên việc trở thành “Nghệ sĩ” đi. Cứ làm thôi.

Tác giả Austin Kleon đề xuất một sự thay đổi đơn giản trong suy nghĩ nhưng sẽ ảnh hưởng rất mạnh mẽ: Hãy tập trung vào “động từ” thay vì “danh từ”. Rất nhiều người muốn có được danh hiệu, họ muốn trở thành một nhà văn, một họa sĩ, một nhạc sĩ. Nhưng họ lại quên mất rằng để có được danh hiệu đó, họ phải thực hiện công việc tương ứng: Viết, vẽ, chơi nhạc.

Việc bị ám ảnh bởi danh tính có thể tạo ra một áp lực khủng khiếp và cản trở quá trình sáng tạo.

Nó biến công việc thành một bài kiểm tra về giá trị bản thân. Ngược lại, việc đơn giản là tập trung vào hành động hằng ngày, công việc thực tế sẽ tự nhiên dẫn mình tới một nơi thú vị hơn.

Khi có thể ngừng lo lắng về việc mình có phải là một “Nghệ sĩ thực thụ” hay không và chỉ tập trung vào hành động, sự vui tươi và thử nghiệm sẽ quay trở lại.

📝 NOTE ▼

Rất nhiều người muốn trở thành danh từ mà không làm động từ. Họ muốn có chức danh công việc mà không cần làm việc. Hãy từ bỏ cái mà bạn đang cố gắng trở thành (danh từ) và tập trung vào công việc thực tế mà bạn cần phải làm (động từ).

Khi đã ngừng ám ảnh về danh xưng, một câu hỏi đáng sợ khác cũng sẽ mất đi sức mạnh của nó: “Liệu mình có đủ tài năng không?“

4. Tài năng bị đánh giá quá cao. Những gì mình có đã đủ.

Đây có lẽ là một trong những rào cản lớn nhất ngăn cản mình bắt đầu: Nỗi lo sợ rằng mình không có tài năng. Nhưng trong cuốn sách “Art & Fear” đã đưa ra một lập luận rất thú vị để phá bỏ xiềng xích này, gọi tài năng là một “cái bẫy và ảo tưởng”.

Lo lắng về việc mình có đủ tài năng hay không là một sự lãng phí năng lượng.

Quan điểm cốt lõi của tác giả: theo định nghĩa, bất cứ thứ gì bạn sở hữu - kỹ năng, kinh nghiệm, góc nhìn, và cả những thiếu sót của bạn - chính là những gì bạn cần để tạo ra tác phẩm tốt nhất của mình. Sự chăm chỉ, kiên trì và một định hướng rõ ràng quan trọng hơn nhiều so với cái gọi là tài năng thiên bẩm.

Ý tưởng này trao cho mình chiếc chìa khóa để bắt đầu từ nơi mình đang đứng, với những gì mình đang có.

Theo quan niệm thông thường, tài năng là thứ giúp công việc đến một cách dễ dàng và tự nhiên. Dựa trên suy nghĩ này, một cách không thể tránh khỏi, bạn sẽ đạt đến một điểm mà công việc không còn suôn sẽ nữa (bị mắc kẹt hoặc thấy khó khăn). Khi đó bạn sẽ lo sợ và kết luật rằng: “À ra vậy, mình không có đủ tài năng!” Quan niệm đó là sai lầm. Bởi vì theo định nghĩa về quá trình sáng tạo thực tế, bất cứ thứ gì bạn có, bao gồm cả kỹ năng và sự nỗ lực hiện tại, chính xác là những gì bạn cần để tạo ra tác phẩm tốt nhất của mình.

Khi đã chấp nhận rằng những gì mình có đã là đủ, thước đo thành công cũng bắt đầu thay đổi. Nó không còn phụ thuộc vào sự công nhận của người khác, mà trở thành một trải nghiệm độc lập, hoàn toàn nội tại.

5. Thành công thực sự xảy ra trước khi có ai nhìn thấy tác phẩm của mình

Trong một thế giới bị ám ảnh bởi những thước đo bên ngoài - lượt thích, lượt chia sẻ, doanh thu, lời khen của giới phê bình - nhà sản xuất âm nhạc Rick Rubin, trong cuốn sách The Creative Act, đã định nghĩa lại thành công một cách triệt để. Ông cho rằng thành công không phải sự nổi tiếng, tiền bạc hay sự công nhận.

Theo Rubin, thành công là một trải nghiệm nội tại, riêng tư. Nó xảy ra vào khoảnh khắc bạn quyết định công bố tác phẩm của mình, trước khi nó tiếp xúc với bất kỳ một ý kiến nào từ bên ngoài. Đó là khi bạn đã làm tất cả những gì có thể để phát huy tiềm năng lớn nhất của tác phẩm, khi bạn cảm thấy hài lòng và sẵn sàng để nó ra đi.

Việc định nghĩa lại thành công theo cách này giúp người làm sáng tạo thoát khỏi áp lực từ những yếu tố họ không thể kiểm soát. Nó cho phép mình tập trung vào điều duy nhất thực sự quan trọng: tạo ra tác phẩm mà chính bản thân mình yêu thích và cảm thấy trọn vẹn với nó. Đó mới là chiến thắng thực sự.

📢 IMPORTANT ▼

Chúng ta sẽ đo lường thành công như thế nào? Đó không phải là sự nổi tiếng, tiền bạc, hay sự đánh giá của giới phê bình. Thành công xảy ra trong sự riêng tư của tâm hồn. Nó đến vào khoảnh khắc bạn quyết định công bố tác phẩm, trước khi tiếp xúc với bất kỳ một ý kiến nào. Khi bạn đã làm tất cả những gì có thể để phát huy tiềm năng lớn nhất của tác phẩm. Khi bạn hài lòng và sẵn sàng để nó ra đi.

Kết luận

Như vậy, con đường sáng tạo không được vạch ra bởi cảm hứng thần thánh, mà được định hình bởi cách mình đối diện với nỗi sợ, đối xử với sai lầm, và định nghĩa thành công cho riêng mình.

Bằng cách đón nhận nỗi sợ như một người dẫn đường, tập trung vòa số lượng thay vì sự hoàn hảo, hành động thay vì danh tính, tin vào những gì mình đang có, và định nghĩa lại thành công theo cách riêng, mình có thể phá vỡ những quy tắc vô hình đang kìm hãm bản thân. Có thể tìm thấy sự tự do và niềm vui trong chính quá trình làm việc.